Mục lục

Dầu thô và tầm quan trọng với thị trường chứng khoán

Dầu thô và tầm quan trọng với thị trường chứng khoán
Dầu thô và tầm quan trọng với thị trường chứng khoán

Giới thiệu chung

Dầu thô là một hỗn hợp hóa chất hữu cơ ở thể lỏng đậm đặc màu nâu hoặc ngả lục, phần lớn là những hợp chất của hydrocarbon, thuộc gốc alkane với thành phần rất đa dạng. Dầu thô tồn tại trong các lớp đất đá tại một số nơi trong vỏ Trái Đất. Khi cháy, các hợp chất trong dầu thô tỏa ra rất nhiều năng lượng, do đó dầu thô có vai trò là một trong những nguồn năng lượng quan trọng nhất của thế giới.

Dầu thô và các sản phẩm được chế biến từ dầu thô như xăng, dầu diesel được sử dụng phần lớn trong ngành giao thông vận tải và nhiên liệu cho ngành công nghiệp. Dầu thô và các dẫn xuất của chúng chiếm 33% tổng nguồn năng lượng toàn cầu, bên cạnh các nguồn năng lượng quan trọng khác như than đá, khí đốt,…

Trên thế giới có 160 loại dầu thô khác nhau, chủ yếu khác nhau ở thành phần hóa học do các vị trí khai thác dầu khác nhau. Trong đó, hai loại dầu thô phổ biến trên thế giới và được giao dịch nhiều nhất hiện nay là dầu Brent (Brent crude oil) và dầu WTI (West Texas Intermediate). Dầu Brent được khai thác ở các mỏ dầu Biển Bắc châu Âu còn dầu WTI được sản xuất từ các mỏ dầu của Mỹ.

Dầu thô và tầm quan trọng với thị trường chứng khoán

Giao dịch hàng hóa: Dầu thô

Khai thác và sản xuất

Dầu thô được khai thác từ các giếng dầu dưới đáy biển hoặc dưới lòng đất thông qua hệ thống giàn khoan, sau đó dầu thô được vận chuyển qua các nhà máy lọc dầu để chế biến thành các sản phẩm khác nhau như xăng, dầu diesel, nhựa đường. Các sản phẩm này sẽ được phân loại và lưu trữ, và phân phối tới các nhà máy hoặc trạm xăng dầu.

Tỷ trọng sản phẩm được chế biến từ dầu thô

Tỷ trọng sản phẩm được chế biến từ dầu thô

Cung và cầu

Quốc gia sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới hiện nay là Mỹ với hơn 11 triệu thùng/ngày, theo sau là Ả Rập Xê Út và Nga. Bên cạnh đó, khu vực Trung Đông là nơi tập trung phần lớn trữ lượng dầu mỏ của thế giới, do đó các quốc gia tại khu vực này cũng nằm trong top các quốc gia sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới. Ả Rập Xê Út cùng một số quốc gia trong khu vực này đã thành lập Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), với mục tiêu ổn định thị trường dầu mỏ bằng việc thỏa thuận sản lượng khai thác của các quốc gia thành viên.

Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (tiếng Anh: Organization of Petroleum Exporting Countries, viết tắt: OPEC)

Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (tiếng Anh: Organization of Petroleum Exporting Countries, viết tắt: OPEC)

OPEC cùng với một số quốc gia đồng minh như Mỹ và Nga được gọi là OPEC+. Hàng tháng, OPEC+ sẽ tổ chức cuộc họp nhằm thống nhất về mức sản lượng dầu mà các quốc gia được phép khai thác. Tùy thuộc vào tình hình thị trường, OPEC+ có thể đưa ra thỏa thuận điều chỉnh sản lượng dầu nằm ổn định giá dầu trên thị trường.

Về phía nhu cầu, các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản là các nước tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới. Dầu và các sản phẩm được chế biến từ dầu thô được sử dụng nhiều trong các ngành công nghiệp và giao thông, đây là các lĩnh vực đóng góp chính cho nền kinh tế.

Tỷ trọng tiêu thụ dầu trên thế giới

Tỷ trọng tiêu thụ dầu trên thế giới

Cung và cầu của một loại hàng hóa là các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp lên giá. Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới các quốc gia sản xuất và tiêu thụ lớn trên thế giới sẽ làm thay đổi cán cân cung cầu và ảnh hưởng lớn tới giá, cụ thể sẽ được trình bày kỹ hơn ở phần dưới.

Những yếu tố ảnh hưởng đến giá dầu

Tăng trưởng kinh tế

Dầu là một nguồn nguyên liệu đầu vào không thể thiếu trong phần lớn hoạt động kinh tế. Vì vậy, khi GDP tăng trưởng, các hoạt động kinh tế tăng lên khiến nhu cầu tiêu thụ dầu tăng lên, điều này khiến giá dầu cũng tăng.

Giá dầu có xu hướng biến động song song với GDP toàn cầu như biểu đồ dưới đây. Năm 2020 khi dịch COVID-19 xuất hiện, giá dầu đã giảm rất mạnh, trong khi năm 2021 chúng ta lại thấy giá dầu liên tục tăng cao khi các chính sách kích thích tiền tệ và tài khóa được các nhà làm luật áp dụng nhằm khôi phục nền kinh tế.

Giá dầu và GDP

Giá dầu và GDP

Nhu cầu của các sản phẩm chế biến

Nhu cầu sử dụng xăng hay dầu diesel cũng hỗ trợ giá dầu khi các nhà máy lọc dầu cũng phải tăng cường nhập dầu thô. Chẳng hạn như vào mùa hè, nhu cầu đi lại và du lịch tăng cao, kéo theo nhu cầu sử dụng xăng và cũng giúp giá dầu tăng.

Các loại nhiên liệu thay thế

Vấn đề ô nhiễm không khí cũng như biến đổi khí hậu đang khiến các nhà hoạch định chính sách thêm đau đầu về việc tìm kiếm các nhiên liệu thay thế cho xăng, dầu. Nhiên liệu sinh học, khí thiên nhiên, hay năng lượng mặt trời, gió, là những nguồn năng lượng sạch tiềm năng có thể thay thế cho các nhiên liệu truyền thống. Khi nhu cầu đối với các loại năng lượng thay thế tăng lên, nhu cầu dầu sẽ giảm xuống và khiến giá dầu giảm.

Việc giá dầu tăng trong những năm 70 của thế kỷ 20 trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng dầu mỏ xảy ra đã khiến ngành công nghiệp có thêm động cơ chuyển đổi sang sử dụng nhiên liệu thay thế như khí thiên nhiên, điều này khiến cho giá dầu liên tục giảm trong thập niên kế tiếp từ mức gần $40/thùng xuống mức đáy $10/thùng.

Ngày nay, xăng, dầu vẫn là nguồn nhiên liệu phổ biến, khi các nguồn năng lượng tái tạo đang gặp khó khăn trong vấn đề thương mại hóa. Tiến trình phát triển của các nguồn năng lượng này sẽ là một yếu tố tác động lên giá dầu.

Xu hướng của đồng Dollar

Chế độ petrodollar vẫn được áp dụng cho đến tận bây giờ, do đó giá dầu trên thế giới luôn được yết theo đồng USD. Khi USD suy yếu, các quốc gia khác sẽ mua được USD với giá rẻ hơn, vì vậy nhu cầu dầu cũng tăng lên, thúc đẩy giá dầu.

Giá dầu và chỉ số đồng USD

Giá dầu và chỉ số đồng USD

Sản lượng khai thác các loại dầu

Đây chính là sản lượng dầu được khai thác từ các dàn khoan dầu tại thượng nguồn. Hiện tại, có 3 khối quốc gia chính sản xuất dầu lớn nhất là Mỹ, Nga và OPEC, và tình hình nguồn cung tại các quốc gia này sẽ tác động lớn nhất tới giá dầu thô.

Sản lượng của các quốc gia OPEC+ này phụ thuộc lớn vào thỏa thuận giữa các quốc gia thành viên. Nếu OPEC+ đồng ý tăng sản lượng dầu, giá dầu sẽ giảm, còn nếu nguồn cung giảm thì giá dầu sẽ tăng.

Bên cạnh đó, ở một số quốc gia, Chính Phủ của nước đó có duy trì các kho dự trữ dầu chiến lược, ví dụ như Mỹ. Các động thái xả kho dầu dự trữ như ở Mỹ vào cuối năm 2021 – đầu năm 2022 sẽ làm tăng nguồn cung dầu trên thị trường trong ngắn hạn và gây áp lực giảm giá dầu.

Dự trữ dầu thô

Sự chênh lệch cán cân cung – cầu có thể được nhìn thấy rõ nhất ở các kho dự trữ. Nếu sản xuất dầu thô bị hạn chế, lượng dầu dự trữ sẽ buộc phải được bán ra thị trường và làm dự trữ giảm. Do đó, khi dự trữ dầu thô giảm, giá dầu sẽ tăng. Ngược lại, dự trữ tăng sẽ khiến giá dầu giảm.

Thiên tai

Những cơn bão ngoài biển sẽ buộc các dàn khoan dầu ngoài khơi phải dừng hoạt động. Nếu sản lượng bị ảnh hưởng đáng kể, giá dầu sẽ tăng mạnh. Cơn bão Katrina năm 2005 là một ví dụ, 10% sản lượng dầu tại Mỹ đã bị ảnh hưởng.

Địa chính trị

Những cuộc xung đột, chiến tranh hay khủng bố ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ tới giá dầu, không ít lần trong lịch sử, giá dầu chứng kiến những cú sốc. Chiến tranh có thể hủy hoại các dàn khoan và nhà máy sản xuất, cũng như việc nhu cầu quân sự cần rất nhiều dầu thô khiến giá dầu có thể tăng vọt. Dễ thấy nhất là năm 2022, cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine đã làm gián đoạn nguồn cung dầu tại Nga và khiến giá dầu tăng vọt. Năm 2007, các vụ xung đột tại Trung Đông cũng như vụ ám sát thủ lĩnh phe đối lập Pakistan, bà Bhutto đã khiến thị trường dầu tăng cực nóng trong giai đoạn 2007-2008.

Hiện tại, rủi ro địa chính trị vẫn còn tiềm ẩn tại chiến sự Nga – Ukraine, hay các quốc gia Trung Đông như Ả Rập Xê Út, Iraq, Pakistan, đây là những nơi có sản lượng dẫn đầu thế giới.

Một số báo cáo quan trọng

Trên đây là những lý thuyết cơ bản khi giao dịch dầu thô. Tuy vậy, bạn cần có những con số cụ thể để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến giá dầu, chẳng hạn, nguồn cung dầu đang là bao nhiêu, nhu cầu tiêu thụ như thế nào,… Tất cả các số liệu đều phải được công bố thông qua các báo cáo chính thức.

Đối với các nhà giao dịch dầu thô, một báo cáo hàng tuần luôn được quan tâm là báo cáo dự trữ dầu của Mỹ, công bố lượng dầu trong các kho dự trữ vào cuối mỗi tuần và lượng thay đổi so với tuần trước. Báo cáo này được công bố bởi cơ quan năng lượng quốc tế EIA vào 21h thứ 4 hàng tuần (theo giờ Việt Nam).

Hàng tháng, OPEC+ sẽ tổ chức cuộc họp nhằm đánh giá tình hình thị trường cũng như đưa ra các thỏa thuận liên quan đến sản lượng dầu (tăng, giảm, giữ nguyên).

Bên cạnh đó, một số cơ quan dầu mỏ như OPEC, EIA và IEA cũng đưa ra các báo cáo triển vọng thị trường dầu thô, họ đưa ra các dự báo về cung và cầu thị trường cũng như giá dầu, cung cấp cho bạn cái nhìn rõ hơn về nhu cầu, khi các số liệu về nhu cầu khó có thể được thống kê.

Biến động giá dầu và tác động đến các nhóm ngành trên thị trường chứng khoán

Dầu thô là nguyên – nhiên liệu quan trọng phục vụ cho hầu hết các nhóm ngành sản xuất trong nền kinh tế, do đó biến động của giá dầu sẽ tác động đến biên lợi nhuận, giá vốn và giá bán đầu ra của các nhóm ngành liên quan:

  • Nguyên liệu đầu vào của ngành nhựa, hóa chất,
  • Nguyên liệu sản xuất cao su tổng hợp phục vụ cho ngành săm lốp.
  • Nguyên liệu đầu vào sản xuất sợi tổng hợp cho ngành dệt may.
  • Nhiên liệu đầu vào của ngành vận tải, hàng không (giá xăng, dầu).
  • Ảnh hưởng đến đầu ra của hầu hết các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị ngành dầu khí như PVD, PVS, PVB,…
  • …..

Dầu thô và tầm quan trọng với thị trường chứng khoán

Tương quan giá dầu và cổ phiếu ngành nhựa

Happy trading !

Nullam quis risus eget urna mollis ornare vel eu leo. Aenean lacinia bibendum nulla sed