Mục lục

Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tức

Cổ tức là khoản lợi nhuận từ công ty được chia cho các cổ đông, và được tính chia đều trên mỗi cổ phiếu. Một công ty khi tạo ra lợi nhuận, họ sẽ rút một phần lợi nhuận để chia cho các cổ đông theo mức tỷ lệ sở hữu, phần còn lại sẽ được giữ lại công ty để tái đầu tư cho các hoạt động sản xuất kinh doanh khác. Công ty có thể chi trả cổ tức hoặc không, phụ thuộc vào sự đồng ý của các cổ đông trong Đại hội cổ đông, căn cứ theo tình hình kinh doanh hiện tại.

Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tức
Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tức

Cổ tức có thể được chi trả theo hai hình thức, bằng tiền hoặc bằng cổ phiếu. Đối với hình thức trả bằng tiền mặt, cổ đông sẽ nhận được một lượng tiền nhất định tương ứng với số cổ phiếu họ nắm giữ từ công ty. Trong trường hợp còn lại, công ty sẽ phát hành thêm cổ phiếu và sử dụng nó để trả cho các cổ đông theo một tỷ lệ chi trả nhất định.

Mục đích của cổ tức

Bạn góp vốn đầu tư vào công ty, và công ty sẽ chia sẻ một phần lợi nhuận cho bạn dưới dạng cổ tức, nhằm đền đáp với số tiền bạn bỏ ra. Đôi bên cùng có lợi. Bên cạnh đó, dưới góc độ của nhà đầu tư, cổ tức thể hiện doanh nghiệp tạo ra nhiều lợi nhuận để có thể chi trả cho cổ đông, cùng với đó giúp cho các nhà đầu tư tạo ra các dòng tiền định kỳ.

Tuy vậy, không phải lúc nào công ty cũng chi trả cổ tức. Trong trường hợp doanh nghiệp cần mở rộng mạnh mẽ, họ sẽ giữ lại toàn bộ lợi nhuận để có thể tái đầu tư. Khi đó, công ty có thể lựa chọn không trả cổ tức, hoặc trả cổ tức bằng cổ phiếu. Phương pháp trả cổ tức bằng cổ phiếu phần nào đó giúp thanh khoản của cổ phiếu trên thị trường tăng lên khi làm tăng số lượng cổ phiếu lưu hành.

Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tức
Quyết định về cổ tức được thông qua trong Nghị quyết ĐHCĐ thường niên

Các chỉ số liên quan đến cổ tức

Tỷ lệ cổ tức được tính bằng giá trị của cổ tức chia cho mệnh giá của cổ phiếu (quy định là 10,000 đồng). Chẳng hạn, nếu một công ty cho biết sẽ trả cổ tức 40%, tức là giá trị của cổ tức mà nhà đầu tư nhận được là 10,000 * 40% = 4,000 đồng/cổ phiếu.

Đối với cổ tức bằng cổ phiếu, tỷ lệ cổ tức thể hiện số cổ phiếu nhận được. Chẳng hạn, nếu công ty trả cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ 40%, tức là cứ 10 cổ phiếu bạn nắm giữ, bạn sẽ nhận được thêm 4 cổ phiếu.

Tỷ lệ cổ tức được tính theo mệnh giá, tuy nhiên mệnh giá của cổ phiếu trong hầu hết trường hợp chỉ mang giá trị danh nghĩa. Vì vậy, để phục vụ cho tính toán tỷ suất sinh lời, người ta sử dụng tỷ suất cổ tức, bằng với giá trị của cổ tức chia cho thị giá của cổ phiếu.

Ví dụ, một công ty trả cổ tức tiền mặt với tỷ lệ 40%, và thị giá của cổ phiếu hiện tại là 50,000 đồng. Như vậy cổ tức mà công ty chi trả sẽ là 4,000 đồng/cổ phiếu, và tỷ suất cổ tức sẽ là 4,000/50,000 = 8%.

Chúng ta có thể dễ dàng tra cứu lịch sử trả cổ tức doanh nghiệp thông qua các website như cafef.vn.

Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tức
Lịch sử trả cổ tức của VNM

Chiến lược đầu tư cổ phiếu hưởng cổ tức

Đây là một chiến lược đầu tư dài hạn nếu bạn thực sự muốn nắm giữ cổ phiếu trong nhiều năm. Những cổ phiếu có tỷ suất cổ tức hợp lý và chi trả đều đặn sẽ được lựa chọn. Thông thường, đó là những doanh nghiệp đã đi vào giai đoạn bão hòa, họ sẽ không cần giữ lại quá nhiều tiền mặt ở công ty để tái đầu tư, mà có thể sử dụng để chi trả cho các cổ đông. Chiến lược này là một chiến lược khá an toàn, bởi nó giống như bạn gửi tiết kiệm nhưng lại nhận về một tỷ suất sinh lời cao hơn.

Ở hình ảnh bên dưới, tôi đang sử dụng bộ lọc cổ phiếu của công ty chứng khoán MBS như một cách đơn giản để sàng lọc những doanh nghiệp có tỷ suất cổ tức cao.

Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tức
Sàng lọc cổ phiếu có tỷ suất cổ tức > 10%
Các mốc thời gian liên quan đến cổ tứcCông ty cần có sự đồng ý của đa số các cổ đông để có thể quyết định việc chi trả cổ tức. Khi kế hoạch trả cổ tức được thông qua, công ty sẽ lựa chọn ngày chi trả cổ tức, thông báo cho các cơ quan có thẩm quyền và công khai ra công chúng. Đối với sự kiện trả cổ tức, bạn cần lưu ý các mốc thời gian quan trọng dưới đây.Ngày đăng ký cuối cùngCổ phiếu được giao dịch trên thị trường một cách thường xuyên, do đó làm cho quyền sở hữu cổ phiếu liên tục được chuyển từ người này sang người khác. Chính vì vậy, để thuận tiện khi chi trả cổ tức, công ty cần chốt danh sách cổ đông và số lượng cổ phiếu sở hữu vào ngày đăng ký cuối cùng. Công ty sẽ đăng ký với sở giao dịch chứng khoán ngày này và thực hiện công bố công khai cho các nhà đầu tư.Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tứcThông báo ngày đăng ký cuối cùng và ngày GDKHQ của cổ phiếu HT1Điều đó có nghĩa, bạn cần sở hữu cổ phiếu trước ngày đăng ký cuối cùng để có thể nhận cổ tức. Sau ngày đăng ký cuối cùng này, bạn có thể tự do giao dịch cổ phiếu trên thị trường mà vẫn được nhận cổ tức.Đối với các cổ phiếu đã lưu ký, công ty chứng khoán sẽ giúp các cổ đông đăng ký nhận cổ tức, vì vậy bạn chỉ cần nắm giữ cổ phiếu và không cần thực hiện bất kỳ thủ tục nào cả, cổ tức sẽ được chuyển về tài khoản chứng khoán của bạn. Còn đối với cổ phiếu chưa lưu ký, bạn cần mang cổ phiếu và các giấy tờ liên quan đến công ty để làm thủ tục nhận cổ tức.Ngày giao dịch không hưởng quyềnCác giao dịch mua và bán chứng khoán trên các sàn tại Việt Nam được thực hiện theo chu kỳ T+2, chính vì vậy để có thể sở hữu cổ phiếu vào ngày đăng ký cuối cùng để có thể nhận cổ tức, bạn cần thực hiện mua cổ phiếu trước đó 2 ngày làm việc. Chẳng hạn như ví dụ trên, bạn cần mua cổ phiếu HT1 vào ngày 08/12 để có thể sở hữu chúng vào ngày 10/12 và hưởng quyền nhận cổ tức.Điều đó có nghĩa, nếu bạn mua cổ phiếu vào ngày 09/12 trở đi, bạn sẽ không được nhận cổ tức nữa. Ngày 09/12 được gọi là ngày giao dịch không hưởng quyền, người mua cổ phiếu sẽ không được hưởng quyền nhận cổ tức nếu như mua cổ phiếu vào ngày này.Khái niệm ngày giao dịch không hưởng quyền và ngày đăng ký cuối cùng cũng được sử dụng cho các quyền khác của cổ phiếu, không chỉ nhận cổ tức, mà còn là quyền mua cổ phiếu với giá ưu đãi, quyền tham dự đại hội cổ đông. Ngày giao dịch không hưởng quyền là 1 ngày trước ngày đăng ký cuối cùng, người mua cổ phiếu sẽ không được hưởng các quyền cổ đông nữa.Việc nắm rõ các quyền cổ phiếu và các ngày giao dịch không hưởng quyền là rất quan trọng. Bạn có thể tra cứu các quyền liên quan đến cổ phiếu trên các trang tin tức chứng khoán, ví dụ như vietstock. Bạn có thể tra cứu theo ngày hoặc theo mã cổ phiếu.Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tứcTra cứu lịch sự kiện trên vietstockNgày thanh toánĐối với cổ tức tiền mặt, sau khi công ty chốt danh sách cổ đông vào ngày đăng ký cuối cùng, công ty sẽ thực hiện thanh toán cổ tức cho các cổ đông vào ngày thanh toán. Ngày này cũng sẽ được công ty quy định rõ ràng ngay từ đầu. Thông thường ngày thanh toán cổ tức sẽ từ 30 đến 60 ngày sau ngày đăng ký cuối cùng. Số cổ tức bằng tiền hoặc cổ phiếu sẽ được trả về tài khoản chứng khoán của bạn.Ngày giao dịch bổ sung đầu tiênViệc trả cổ tức bằng cổ phiếu sẽ phức tạp hơn một chút so với cổ tức tiền mặt. Công ty cần thực hiện đăng ký phát hành thêm cổ phiếu để thực hiện trả cổ tức cho các cổ đông, và các cổ đông sẽ nhận được lượng cổ phiếu theo đúng tỷ lệ trả cổ tức của công ty. Tuy vậy, các cổ phiếu này sẽ chưa được phép giao dịch ngay mà chỉ được giao dịch vào ngày giao dịch đầu tiên của các cổ phiếu đăng ký bổ sung, được quy định bởi sở giao dịch chứng khoán.Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tứcNgày GDKHQ của cổ phiếu KLB trả cổ tức bằng cổ phiếuCổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tức
Ngày giao dịch đầu tiên của các cổ phiếu phát hành thêmTổng hợp lại, chúng ta có các mốc thời gian như sau:Cổ tức là gì? Những vấn đề cơ bản về cổ tứcGiá cổ phiếu bị điều chỉnh như thế nào trong ngày giao dịch không hưởng quyền?Giả sử công ty A công bố trả cổ tức tỷ lệ 100% bằng cổ phiếu vào ngày 22/12. Bạn mua cổ phiếu A vào ngày 20/12 với giá khi đó là 50,000 đồng, và đây là ngày giao dịch được hưởng quyền. Sau đó công ty A thanh toán cổ tức cho bạn và… bạn được x2 tài khoản! Trading thật dễ phải không?Sự thật không như vậy. Trong ngày giao dịch không hưởng quyền ngay sau đó, giá tham chiếu của cổ phiếu sẽ ngay lập tức được điều chỉnh, và bạn sẽ không bao giờ có thể đạt được mức lợi nhuận cao mà rủi ro thấp như ví dụ trên. Phải nhấn mạnh rằng đây là giá tham chiếu được điều chỉnh theo quy định của sở giao dịch, không phải là giá giảm do cung và cầu thị trường. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh giá cũng đảm bảo sự công bằng cho các nhà đầu tư mua cổ phiếu vào ngày giao dịch được hưởng quyền và ngày giao dịch không hưởng quyền.Cụ thể, giá cổ phiếu sẽ được điều chỉnh theo nguyên tắc không làm thay đổi giá trị tài sản ròng của các cổ đông. Nói cách khác, về mặt toán học, chia cổ tức cũng như không chia.Đối với cổ tức bằng tiền, giá cổ phiếu sẽ được điều chỉnh theo công thức:Giá tham chiếu ngày GDKHQ = Giá đóng cửa phiên liền trước – Cổ tứcVí dụ: cổ phiếu HT1 có giá đóng cửa cuối ngày 08/12 là 26,000 đồng/cổ phiếu, công ty công bố trả cổ tức 1,200 đồng/cổ phiếu. Vì vậy giá tham chiếu trong ngày 09/12 sẽ là 26,000 – 1,200 = 24,800 đồng/cổ phiếu. Giá này được sử dụng để tính các giá trần và sàn trong phiên ngày 09/12.Đối với nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu HT1, giá trị tài sản ròng của họ cũng không thay đổi. Cuối ngày 08/12, NAV của họ là 26,000 đồng/cổ phiếu, và sau khi trả cổ tức, họ vẫn giữ nguyên NAV là 26,000 đồng, với giá trị cổ phiếu là 24,800 đồng và 1,200 đồng tiền mặt.Đối với cổ tức bằng cổ phiếu, giá cổ phiếu sẽ được điều chỉnh theo công thức:Giá tham chiếu ngày GDKHQ = Giá đóng cửa phiên liền trước/(1 + Tỷ lệ cổ tức)Ví dụ: cổ phiếu ITC có mức chi trả cổ tức 10% bằng cổ phiếu, giá đóng cửa của cổ phiếu vào ngày 19/11 là 25,000 đồng/cổ phiếu. Ngày 22/11 là ngày GDKHQ, 1 ngày làm việc sau ngày 19/11, khi đó giá cổ phiếu sẽ được điều chỉnh xuống còn 25,000/1.1 = 22,727 đồng/cổ phiếu, và được làm tròn thành 22,750 đồng/cổ phiếu theo đúng quy định về bước giá của HOSE.Nếu bạn mua 100 cổ phiếu ITC vào ngày 19/11, vào cuối ngày hôm đó NAV của bạn sẽ là 2.5 triệu đồng. Công ty thực hiện chia cổ tức bằng cổ phiếu, bạn nhận về 10 cổ phiếu và giá của cổ phiếu được điều chỉnh xuống 22,750 đồng, và NAV của bạn sẽ là 22,750 × 110 = 2,502,500 đồng, hầu như không thay đổi so với trước khi trả cổ tức.

Happy trading !

Nullam quis risus eget urna mollis ornare vel eu leo. Aenean lacinia bibendum nulla sed